Được dịp đi sang Đan Mạch thêm một lần nhờ chương trình của công ty, mình lại có cơ hội trải nghiệm cuộc sống tại đây với những góc nhìn mới mẻ hơn. Cảm thấy thú vị, mình ghi lại vài quan sát nhỏ bé của mình về con người và nhịp sống tại thủ đô Copenhagen.
Mình đã từng sốc khi sếp dự án cũ của mình bảo họ chạy xe đạp đi làm, lúc đấy thế giới quan của mình về một nơi chạy xe đạp là chủ yếu vẫn chưa được hình thành, mình lúc đó vẫn nghĩ à chắc là một góc / khu vực gần công ty nên đi xe đạp. Sau này qua lần đầu tiên mới hình dung được nó phổ biến tới độ nào, dường như toàn bộ con đường ở đây đều có xe đạp / bãi xe đạp và làn xe đạp.
Người dân Copenhagen coi xe đạp như là văn hoá, hoặc là văn hoá chung cho toàn bộ người Đan Mạch. Hình dung xe máy ở Sài Gòn nhiều cỡ nào thì xe đạp ở Copenhagen nhiều cỡ đó.
Xe đạp là bạn thân của người Đan Mạch
Đường xá ở Copenhagen được thiết kế dành cho xe đạp, mình dễ dàng bắt gặp những làn đường dành riêng nằm giữa vỉa hè và làn ô tô.
Cơ sở hạ tầng giao thông tại đây thậm chí tốt đến mức có một thuật ngữ dành cho nó— Copenhagenize Index—bảng xếp hạng toàn cầu uy tín nhất về mức độ thân thiện với xe đạp của các thành phố lớn trên thế giới
À nhân tiện, có lần mình qua, vừa ngoi lên khỏi mặt đất từ metro, xách vali đùm đề không để ý đi vào làn xe đạp xém bị trúng người ta, thiệt mắc cỡ và quê mùa hết sức.
Họ chạy những chiếc xe đạp đủ thể loại, vì đường xá rất thuận tiện, đủ thể loại xe đạp xuất hiện tuỳ theo nhu cầu của người di chuyển: xe đạp thể thao, xe đạp phố, xe đạp trợ điện, xe đạp chở hàng / thùng (thường dành để chở em bé phía trước)
Dễ dàng bắt gặp các bà mẹ hay ông bố chở 1-2 thậm chí là 3 đứa con trong một chiếc xe đạp chạy vù vù trên đường, họ không chạy để ngắm cảnh, họ chạy để đi siêu thị, đi làm, chở con đi học và có khi chạy với một tốc độ không chậm.
Ngoài xe đạp chở em bé thì cũng rất dễ bắt gặp các xe đẩy em bé, nhiều không kém. Mình thấy họ đẩy đi trên vỉa hè, trên xe buýt, metro, xe lửa và ở mọi nơi mà có thể đi bộ được.
Nhân tiện đây, phương tiện công cộng, ví dụ như xe buýt, metro ở Copenhagen/Đan Mạch nói chung cũng rất phát triển và tiện lợi cho văn hoá "xe đạp" và "xe đẩy em bé", họ có nhiều chỗ dành riêng cho nhóm người dùng này, nếu lỡ vô tình ngồi phải mà thấy có logo nhắc nhở, hãy nhường nhé, còn khi không có ai thì vẫn có thể hạ ghế xuống và ngồi được, không phải là quá cứng nhắc.
Copenhagen có mạng lưới phương tiện công cộng đa dạng và tiện lợi. Mình muốn nhấn mạnh vào tính "tiện lợi", vì nó là thứ mà mình rất thích khi trải nghiệm ở đây.
Tầm 3 năm về trước, khi qua Copenhagen lần đầu, mình trải nghiệm sân bay hiện đại với tuyến metro nối thẳng vào sân bay với trung tâm, cách mua vé và thanh toán cũng rất dễ dàng với nhiều máy bán vé tự động và hình thức đa dạng: thẻ từ "top-up" ("nạp tiền") hoặc vé giấy theo lượt / ngày... Điểm thú vị là nó không chỉ dùng được cho metro, Đan Mạch đã tích hợp tất cả trong một cho tất cả loại hình phương tiện trong một chiếc thẻ từ duy nhất (hoặc bán vé trong một loại máy bán vé chung duy nhất): xe buýt, tàu metro, xe lửa. Mình chỉ cần mua một chiếc thẻ từ (card) duy nhất và nạp tiền và đi thôi
Đó là về cách thanh toán, còn về cách sử dụng, tiện lợi không kém. Bạn chỉ cần lại cái trụ "check-in" và "check-out" đặt ở những bến/trạm xe buýt/metro/xe lửa để đánh dấu chặng đường đã/sẽ đi, hệ thống sẽ tự tính toán lộ trình và khấu trừ số tiền tương ứng.
Người Đan Mạch thậm chí còn không có cổng kiểm soát vé, người dân tham gia phương tiện công cộng và trả tiền vé thông qua ý thức.
Mẹo: Đừng dại mà cố tình không mua vé nhé, người ta tin tưởng mình thì mới để mình tự giác như vậy, là người du lịch mình cần phải tự ý thức và làm theo những quy định của họ cũng như là cách mà nơi đó vận hành. Việc kiểm soát vé sẽ được diễn ra ngẫu nhiên, sẽ có những đội kiểm vé đi lên cùng chuyến và yêu cầu bạn xuất trình vé, nếu phát hiện không có vé, bạn có thể sẽ bị phạt rất nặng và đồng thời cũng ảnh hưởng tới quy trình xét và cấp visa cho những người khác muốn tới đây chỉ vì bạn chỉ muốn "khôn lỏi" hơn một tí.
Mặc dù số tuyến metro nội thành của Copenhagen chỉ là 4, nhưng nó mang lại độ hiệu quả rất cao nhờ tính thiết kế và sự kết hợp đồng điệu giữa các mô hình di chuyển khác (xe buýt, xe lửa); Bạn gần như có thể đi lại ở mọi nơi ở Copenhagen với metro và vài phút đi bộ.
Metro ở Copenhagen có thiết kế gọn, theo phong cách hiện đại, tối giản và hiệu quả và hoàn toàn tự động! Nếu đứng ở 2 đầu metro bạn có thể xem được lúc nó chui hầm khá thú vị đấy. Ngoài ra, tuyến metro cách nhau cỡ chừng 2-4 phút ở giờ cao điểm, do vậy bạn không cần phải đợi quá lâu.
Hệ thống đường sắt cũng không kém phần hay. Kết nối trực tiếp với trạm trung tâm (Copenhagen Central Station) là hàng loạt tuyến xe "lửa" (đường sắt) đi các nơi khác của Đan Mạch, và Thuỵ Điển (thông qua cầu Øresund*)
Cầu gồm hai tầng: tầng trên là xa lộ châu Âu với bốn làn đường rộng 23,5m dành cho xe hơi, và tầng dưới là hai đường ray dành cho xe lửa. (Theo Wikipedia)
Trước khi khánh thành vào năm 2000, việc đi lại giữa hai nước hoàn toàn phụ thuộc vào các chuyến phà biển tốn nhiều thời gian.
Thật sự thì năm 2000 mình chỉ vừa mới được sinh ra, thật sự là quá ngoạn mục! À thậm chí là trước khi mình được sinh ra!!
Thêm nữa, mặc dù các tàu ở đây không có vẻ là còn mới, chúng di chuyển với tốc độ khá cao và rất êm, mình dường như không cảm nhận được sự rung lắc hay tiếng ồn gì từ những lần đi tàu đường sắt kiểu này.
Có lẽ không cần quá phô trương, và cũng không cần làm thế, người Đan Mạch dường như không cố biến mình thành tâm điểm của sự chú ý: họ mặc những bộ đồ màu lạnh giống nhau, chạy những chiếc xe đạp đơn giản, xài điện thoại bình dân, thỉnh thoảng ghé tiệm nhỏ ven đường mua một bó hoa mang về. Nhìn vào bạn sẽ thấy một không khí rất dễ chịu và đồng bộ.
Sau này tìm hiểu thêm mình mới biết ở Bắc Âu có một quy ước ngầm trong văn hóa gọi là "Luật Jante" (Janteloven): đại khái là khuyên người ta đừng bao giờ nghĩ mình giỏi giang hay đặc biệt hơn người khác. Bởi vậy họ không có nhu cầu khoe khoang hay tỏ vẻ hơn người. Nhìn qua tưởng chừng đơn điệu, nhưng sống trong một môi trường bình đẳng, ai cũng tôn trọng ai như vậy công nhận rất nhẹ đầu và thoải mái. Đừng vì thế mà đánh giá tính đơn điệu đó nhé, vì họ luôn là một trong số những quốc gia có cuộc sống hạnh phúc nhất đó.
Họ phải chăng có cách để tận hưởng cuộc sống rất khác.
Mình qua tìm hiểu, biết rằng họ có cấu trúc xã hội phẳng (flat hierarchy), mọi ranh giới về chức vụ, quan hệ gần như bị xóa nhòa. Điều này không phải là lý thuyết, làm cho một công ty Đan Mạch, mình đã cảm nhận nó ngay từ những ngày đầu tiên, ở đây, mọi ý kiến đều có giá trị, mình dễ được nói chuyện với các "sếp" trong rất nhiều dịp và không cảm thấy việc trao đổi bị cảm giác trên-dưới.
Người Đan Mạch hay chỉ tới Hygge như một phong cách sống
Bản chất của phong cách sống Hygge
Nghe từ "Hygge" qua sách báo thì thấy hơi trừu tượng, nhưng qua đây vài bữa là cảm nhận được liền. Bên ngoài trời thì lạnh buốt, mà hễ bước vào quán hay văn phòng là thấy ấm sực, đèn vàng dịu dịu, trên bàn hay thắp cây nến nhỏ, mọi người ngồi uống trà nói chuyện rôm rả chứ hiếm khi thấy ai cắm mặt vào điện thoại. Cảm giác ấm cúng, thư thái từ mấy thứ giản dị như vậy chính là thứ người Đan Mạch gọi là Hygge.
Là một người lần đầu trải nghiệm ẩm thực tại đây vài năm trước, mình đã "sốc" vì đồ ăn ở đây "mặn", món gì cũng mặn. Đợt đó được ở khách sạn xịn, ăn fine dining, nhưng team Việt Nam cứ kiểu "fine" dining, mình thì thấy nó mặn nhưng ráng ăn thì cũng được, nhưng có người cũng không chịu nổi mà bỏ cũng kha khá. Được cái món nào trình bày cũng bắt mắt, chỉn chu và "trông" ngon
Mà thú vị là, công ty mình có nhiều đợt tổ chức seminar tại đây và có người Việt tham gia thường xuyên tới nổi ông đầu bếp biết gu và mang ra chai tương ớt Chinsu luôn, lúc này cũng hơi bất ngờ, dễ thương ghê hehe.
Đợt này mình qua, thì cũng là những món mặn như vậy, ăn xong là sốc liền phải uống nước có thể là liên tục! Xong cái team kêu đi ăn món châu Á, chọn quán cũ mà sao đợt này ăn nó mặn thì thôi luôn, lần trước đi ăn cũng ổn lắm mà, mình nói chắc do.. đổi chủ.
Việc này đến từ nhiều yếu tố lịch sử sinh tồn ở xứ lạnh, phương pháp bảo quản thực phẩm truyền thống và khẩu vị văn hóa đặc thù
Có hôm được nói chuyện với một "bác" trong công ty, mình hỏi thiệt: "Sao đồ ăn bên này mặn dữ vậy bác, có bỏ nhiều muối quá không?". Bác cười bảo đúng rồi, muối vừa giữ ấm cơ thể, vừa có nhiều khoáng chất và là cách truyền thống để bảo quản đồ ăn qua mùa đông dài. Mình hỏi ăn mặn vậy hoài không sợ ảnh hưởng sức khỏe hả, bác bảo chắc do cơ địa quen rồi, với lại dân Đan Mạch vận động dữ lắm (như bác đạp xe mấy chục cây số mỗi ngày đi làm, rồi đi bộ suốt ngày). Nhờ vận động liên tục nên lượng muối thừa được đào thải tự nhiên, bù qua xớt lại nên không đáng lo như cách mà người ít vận động nạp cùng một lượng muối như vậy :D
Mình có hỏi thêm bác về đồ Đan Mạch, bác nghĩ một lát rồi chỉ mình vài món:
Smørrebrød: một lát bánh mì lúa mạch đen đặc ruột, vị chua nhẹ (rugbrød), phết một lớp bơ dày, bên trên có topping các thể loại tuỳ chọn. Mình ăn món này vài lần rồi nhưng chưa hề biết tên, sau đó hỏi mới biết là nó.
Pølsevogn (Xe xúc xích đường phố): Biểu tượng ăn vặt vỉa hè lâu đời với món bánh mì kẹp xúc xích đỏ (Rød pølse), phủ dưa chuột muối chua, hành phi và sốt mù tạt ngọt (remoulade).
Bác kêu, nếu m muốn thử theo kiểu dân ở đây thì có thể ăn loại xúc xích này, nó khá là thứ tụi t hay ăn đấy :D, và thật sự thì trước và sau khi bác bảo thì mình cũng đã ăn được kha khá lần rồi, vì nó rẻ, hiện diện nhiều nơi và ngon!
Tiếp theo là món Bøfsandwich (nghĩa đen là bánh mì kẹp bít tết) là phiên bản hamburger truyền thống độc nhất vô nhị của Đan Mạch, ra đời từ cuối thập niên 1940 tại các quầy xúc xích vỉa hè (pølsevogn).
Mình thì có vẻ chưa thử món này, có dịp quay lại mình sẽ thử!
Rødgrød med fløde (nghĩa đen: cháo đỏ với kem) vừa là một món tráng miệng mùa hè truyền thống rất ngon, vừa là "cơn ác mộng phát âm" kinh điển nhất mà bất kỳ người nước ngoài nào học tiếng Đan Mạch cũng phải trải qua.
Thật sự thì mình vừa tình cờ xem được một video chỉ dạy phát âm món ăn này và thực sự là líu lưỡi
Bác bảo món này rất dễ làm, và là món tráng miệng yêu thích của họ.
Và món cuối cùng mà bác chỉ là Tarteletter là món bánh tart nhỏ vỏ giòn truyền thống của Đan Mạch, phổ biến nhất với nhân gà và măng tây xốt kem. Mình có hỏi bác món này mua mang đi được không bác khựng lại một chút, bác kêu là món này thường là dạng buffet ăn trong nhà hàng, mình có thể chọn nhân, và họ thường rất thích món này và có thể ăn tầm 5-6 cái trong một lượt.
Nhìn có thèm không chứ :D
À mà bài cũng đã dài rồi, mấy mẩu chuyện lặt vặt về Copenhagen tạm dừng ở đây nhen, có gì mình sẽ kể tiếp ở bài sau!
Mọi người đọc xong thấy ấn tượng nhất điểm nào ở Đan Mạch — văn hóa xe đạp chạy ào ào, phong cách Hygge hay khẩu vị "mặn mà" xứ lạnh? Ai có trải nghiệm gì hay ho thì để lại một bình luận phía dưới chia sẻ với mình cho vui nhé. Cảm ơn mọi người đã đọc đến đây, cheers!
